चंद्रग्रहण

 

🌑 चंद्रग्रहण म्हणजे काय?

चंद्रग्रहण तेव्हा होते, जेव्हा पृथ्वी सूर्य आणि चंद्राच्या मधे येते.
पृथ्वीची सावली चंद्रावर पडते आणि आपल्याला चंद्र अंधुक, लालसर दिसतो.
हे केवळ पौर्णिमेच्या रात्री घडते.
🌍 चंद्रग्रहणाचे प्रकार

  * खग्रास[ पुर्ण ]  चंद्रग्रहण – चंद्र पूर्णपणे पृथ्वीच्या सावलीत जातो.
* खंडग्रास  [ अशंतः ] चंद्रग्रहण – चंद्राचा काही भाग सावलीत जातो.
दर महिन्याला चंद्रग्रहण का होत नाही?
चंद्रग्रहण फक्त पौर्णिमेच्या वेळी होते, जेव्हा सूर्य, पृथ्वी आणि चंद्र हे सर्व एका रेषेत असतात. परंतु चंद्राला पृथ्वीभोवती फिरण्यासाठी आणि पौर्णिमेपासून पौर्णिमेपर्यंतचे चक्र पूर्ण करण्यासाठी फक्त २९.५ दिवस लागतात, तरीही दरवर्षी सरासरी तीन चंद्रग्रहणे होतात.

      आजचे चंद्रग्रहण

खग्रास चंद्रग्रहण
चंद्र पूर्णपणे पृथ्वीच्या सावलीखाली आला तर त्या स्थितीला खग्रास चंद्रग्रहण म्हणतात.
खग्रास स्थितीतही काही प्रमाणात सूर्याचा प्रकाश चंद्रावर पडतोच. त्यामुळे या ग्रहणात चंद्राचा हा भाग थोडा गडद लालसर दिसू लागतो. याला ब्लड मून असं संबोधलं जातं.चंद्रग्रहण पाहताना डोळ्यांना इजा होत नाही (हे सूर्यग्रहणासारखे नाही).दुर्बीण किंवा डोळ्यांनी सुरक्षितपणे पाहता येते.चंद्राचा आकार, रंग व बदल निरीक्षण करावे.

अण्णाभाऊ साठे जयंती व लोकमान्यटिळक पुण्यतिथी

 अण्णाभाऊ साठे जयंती  व लोकमान्यटिळक पुण्यतिथी  

अण्णाभाऊ साठे (जन्म: १ ऑगस्ट, १९२० - मृत्यू: १८ जुलै, १९६९) हे एक थोर समाजसुधारक, लोककवी आणि लेखक होते. त्यांचा जन्म महाराष्ट्रातील सांगली जिल्ह्यातील वाटेगाव येथे झाला होता. त्यांनी दलित आणि  मराठा समाजातील लोकांचे प्रश्न त्यांच्या साहित्यातून मांडले. 

अण्णाभाऊ साठे यांच्या कार्याची माहिती: 

शिक्षण:

त्यांचे औपचारिक शिक्षण फारसे झाले नाही, परंतु त्यांनी समाजातून खूप काही शिकले.

साहित्य:

त्यांनी ३२ कादंबऱ्या, १३ कथासंग्रह, एक प्रवासवर्णन, अनेक पोवाडे आणि लावण्या, आणि अनेक पथनाट्ये लिहिली.

विचार:

ते मार्क्सवादी आणि आंबेडकरवादी विचारांनी प्रेरित होते. त्यांनी समाजातील अन्याय आणि शोषणाविरुद्ध आवाज उठवला.

लोककवी:

'फकिरा', 'वैजयंता', 'चिखलातील कमळ' यांसारख्या त्यांच्या प्रसिद्ध साहित्यकृती आहेत. त्यांनी 'माझी कन्या_एक_शिल्प' हे नाटक लिहिले, जे खूप गाजले.

समाजसुधारक:

त्यांनी दलित आणि वंचित लोकांसाठी खूप काम केले. त्यांनी लोककलेच्या माध्यमातून जनजागृती केली.

'लोकशाहीर':

त्यांना 'लोकशाहीर' म्हणून ओळखले जाते, कारण त्यांनी लोककला आणि साहित्याचा उपयोग समाजाला जागृत करण्यासाठी केला. 

अण्णाभाऊ साठे यांचा जन्मदिवस (१ ऑगस्ट) 'लेखन प्रेरणा दिन' म्हणून साजरा केला जातो.

👉 लोकमान्य टिळक (बाल गंगाधर टिळक)

लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक हे भारतीय स्वातंत्र्य संग्रामातील अग्रगण्य नेते, समाजसुधारक, विचारवंत आणि पत्रकार होते.

त्यांना “भारतीय स्वातंत्र्य संग्रामाचे जनक” असेही म्हटले जाते.

थोडक्यात माहिती 

जन्म : २३ जुलै १८५६ रत्नागिरी, महाराष्ट्र

शिक्षण : गणित व कायद्याचे शिक्षण घेतले

कार्य :

“केसरी” (मराठी) आणि “मराठा” (इंग्रजी) ही वृत्तपत्रे काढून स्वराज्याची मशाल पेटवली

सार्वजनिक गणेशोत्सव आणि शिवजयंती सुरू करून लोकांमध्ये राष्ट्रप्रेम जागवले

स्वराज्य हा जन्मसिद्ध हक्क असल्याचे ठामपणे सांगितले

घोषणा : “स्वराज्य हा माझा जन्मसिद्ध हक्क आहे आणि तो मी मिळवणारच”

निधन : १ ऑगस्ट १९२०, मुंबई

🌸 त्यांना लोकांनी दिलेला मानाचा किताब होता “लोकमान्य”.

नागपंचमी

 🎉🎉  *नागपंचमी* निमित्तानं -

🐍 "फणा उचलेले विज्ञान : नागपंचमीच्या कथेत दडलेले विज्ञानाचे रंग"

नागपंचमी हा भारतातील एक असा सांस्कृतिक सण आहे, जिथे श्रद्धा, परंपरा आणि निसर्ग यांचं अतूट नातं दिसून येतं. सर्पपूजा जितकी धार्मिक आहे, तितकीच तिच्यामागे वैज्ञानिक शहाणपणही दडलेलं आहे — पण यंदा ही कथा आपण गोष्टीच्या रूपात समजून घेऊया.

---

📜 एक गोष्ट – जिच्या मागे आहे विज्ञान

कधीकाळी एका गावात एक लहान मुलगा खेळता खेळता सापाच्या बिळात पडला. गावकऱ्यांना मोठा धक्का बसला. पण त्या सापाने त्याला न डंख मारता त्याच्याजवळ फणा उचलून पहारा दिला. जेव्हा मुलगा सुरक्षितपणे बाहेर आला, तेव्हा त्याने सांगितलं, "तो साप माझ्या श्वासांची लय ऐकत होता... जशी आई आपल्या लेकराच्या धडधडीतून ओळखते, तशी."

त्या घटनेनंतर त्या गावात सापांना देव नव्हे, तर निसर्गरक्षक मानण्याची परंपरा सुरू झाली. आजही नागपंचमीला लहान मुले ही गोष्ट ऐकतात आणि मोठे त्यामागचं विज्ञान समजून घेतात.

---

🔬 विज्ञान काय सांगतं?

• साप का चावतात?

साप सहजासहजी कुणालाही चावत नाहीत. फक्त तेव्हा चावतात जेव्हा त्यांना धोका वाटतो. साप माणसाला आपला शिकार समजत नाहीत. पूजा करण्यामागचा खरा उद्देश म्हणजे सापांविषयीचा भीतीभाव दूर करून सहजीवन वाढवणे.

• साप ऐकतात कसे?

सापांना कान नसतात, पण ते जमिनीतील कंपनं आणि हवेतले लहरी आपल्या त्वचेच्या आणि जबड्याच्या साहाय्याने अनुभवतात. जो मुलगा श्वास घेत होता, त्याची धडधड सापाला जाणवत होती. हे काही चमत्कार नव्हे, तर सूक्ष्म जीवशास्त्रीय प्रक्रिया आहे.

• फणा उचलणे – धमकी नाही, इशारा आहे

साप जेव्हा फणा काढतो, तेव्हा तो बचावाची भूमिका घेत असतो. तो सतर्क आहे हे दाखवतो. प्रत्यक्ष हल्ला तो तेव्हाच करतो जेव्हा प्रत्यक्ष धोका जाणवतो. हे वर्तन विज्ञानाच्या भाषेत "defensive posture" (संरक्षणात्मक मुद्रा) म्हणतात.

• सापांना दूध का पाजतात?

साप नैसर्गिकरीत्या दूध पीत नाहीत — ते मांसाहारी प्राणी आहेत. पण नागपंचमीला त्यांना दूध अर्पण केलं जातं. वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून पाहिलं, तर हे सापांच्या आरोग्यास अपायकारक ठरू शकतं. म्हणूनच सध्या अनेक भागांमध्ये प्रतीकात्मक पूजन अधिक स्वीकारले जात आहे.

---

🌱 निसर्गासोबत स्नेहाचे नाते

नागपंचमी ही केवळ एक पूजा नसून, निसर्गातील अद्भुत जीवांप्रती आदर, ज्ञान आणि सहअस्तित्वाचा संदेश देणारा सण आहे. साप हे पर्यावरणातील कीटक नियंत्रणासाठी उपयुक्त असून जैवविविधतेचा अनिवार्य भाग आहेत.

नागपंचमी ही केवळ धार्मिक परंपरा नव्हे, तर निसर्गरक्षण आणि सजीवांविषयी सन्मान व्यक्त करण्याचा संकल्प आहे. सापांच्या पूजेच्या मागे लपलेलं विज्ञान आपल्याला शिकवतो की प्रत्येक जीवाचं या पृथ्वीवर एक महत्त्वाचं स्थान आहे.

या नागपंचमीला आपण सर्पांविषयी आदर व्यक्त करूया आणि पर्यावरणसंवर्धनाचा संकल्प घेऊया.

👍👏🏻

विनोबाअँप

thankyou 

शास्ञज्ञ मँडम मेरी क्युरी पुण्यतिथी

 जि.प.प्रा.शाळा किणी धाराशिव   मँडम मेरी क्युरी – शास्त्रज्ञ यांची जयती साजरी 

                मॅडम मेरी क्युरी या एक प्रसिद्ध पोलिश–फ्रेंच शास्त्रज्ञ होत्या. त्यांचा जन्म 7 नोव्हेंबर 1867 रोजी झाला आणि त्यांचा मृत्यू 4 जुलै 1934 रोजी झाला. त्या रेडिओॲक्टिव्हिटी (Radioactivity) या क्षेत्रात संशोधन करणाऱ्या पहिल्या महिला शास्त्रज्ञ होत्या.

त्यांचे काही महत्त्वाचे कार्य:

रेडियम (Radium) आणि पोलोनियम (Polonium) हे नवीन मूलद्रव्ये शोधली.

त्या दोन नोबेल पारितोषिके मिळवणाऱ्या पहिल्या व्यक्ती ठरल्या — एक भौतिकशास्त्रात (Physics) आणि एक रसायनशास्त्रात (Chemistry).

त्यांच्या संशोधनामुळे कर्करोगावर उपचार करण्यासाठी रेडिएशनचा वापर शक्य झाला.

चिमणीदिवस

 

चिमणी दिवस (World Sparrow Day)

दिनांक: 20 मार्च

उद्देश: चिमण्यांचे संरक्षण आणि संवर्धन करण्यासाठी जागरूकता निर्माण करणे.

सुरुवात: 2010 साली Nature Forever Society (भारत) आणि Eco-Sys Action Foundation (फ्रान्स) यांच्या संयुक्त प्रयत्नाने सुरू झाला.

महत्त्व:

चिमण्यांची संख्या कमी होत आहे, मुख्यतः शहरीकरण, मोबाईल टॉवरचे किरणोत्सर्ग, वृक्षतोड आणि अन्नाच्या कमतरतेमुळे.

जैवविविधतेचे संतुलन राखण्यासाठी चिमण्यांचे अस्तित्व महत्त्वाचे आहे.

या दिवशी पक्षीसंवर्धनावर विविध कार्यक्रम, चर्चासत्रे आणि जनजागृती मोहिमा घेतल्या जातात.

आपण काय करू शकतो?

घराच्या बाल्कनीत किंवा अंगणात दाणे-पाणी ठेवावे.

चिमण्यांसाठी घरटे उपलब्ध करून द्यावे.

पर्यावरणपूरक जीवनशैली अवलंबावी.

चिमण्यांचे संरक्षण म्हणजे निसर्गाचे संरक्षण!

विज्ञानजगत 5

 41. प्रश्न: मानवाच्या शरीरात किती हाडे असतात?

उत्तर: २०६ हाडे

42. प्रश्न: कोणत्या ग्रहाला “लाल ग्रह” म्हणतात?

उत्तर: मंगळ (Mars)

43. प्रश्न: वीज प्रवाह वाहण्यासाठी कोणत्या धातूचा वापर केला जातो?

उत्तर: तांबे (Copper) आणि अॅल्युमिनियम (Aluminium)

44. प्रश्न: हवामान अंदाजासाठी कोणत्या यंत्राचा वापर होतो?

उत्तर: बैरोमीटर (Barometer)

45. प्रश्न: आपल्या पृथ्वीला तिच्या कक्षेत किती वेळात एक प्रदक्षिणा पूर्ण होते?

उत्तर: 365 दिवस 6 तास

46. प्रश्न: कोणत्या ग्रहावर प्राणवायू (Oxygen) सर्वाधिक प्रमाणात आहे?

उत्तर: पृथ्वी (Earth)

47 . प्रश्न: न्यूटनने कोणता महत्त्वाचा नियम मांडला?

उत्तर: गतीचा नियम (Laws of Motion)

48. प्रश्न: सजीवांना उष्णता मिळवण्यासाठी कोणती ऊर्जा आवश्यक असते?

उत्तर: सौर ऊर्जा (Solar Energy)

49. प्रश्न: मानवाच्या शरीरात रक्तगट किती प्रकारचे असतात?

उत्तर: चार (A, B, AB, O)

50. प्रश्न: पृथ्वीवर गुरुत्वाकर्षण बल कोणी शोधले?

उत्तर: सर आयझॅक न्यूटन (Sir Isaac Newton)

विज्ञानजगत 4

 

31  प्रश्न: आपली आकाशगंगा कोणत्या नावाने ओळखली जाते?

उत्तर: Milky Way (आकाशगंगा)

32. प्रश्न: पृथ्वी किती कोनात परिभ्रमण करते?

उत्तर: 23.5°

33. प्रश्न: सूर्य कोणत्या वायूंनी बनलेला आहे?

उत्तर: हायड्रोजन (Hydrogen) आणि हीलियम (Helium)

34. प्रश्न: सूर्यमालेतील सर्वात उष्ण ग्रह कोणता आहे?

उत्तर: शुक्र (Venus)

35 प्रश्न: मानवाच्या रक्ताचा रंग लाल का असतो?

उत्तर: रक्तात हिमोग्लोबिन (Hemoglobin) असल्यामुळे

36 प्रश्न: पृथ्वीभोवती कोणते वायूचे आवरण असते?

उत्तर: वातावरण (Atmosphere)

37. प्रश्न: मानवाच्या शरीरातील सर्वात मोठे अवयव कोणते आहे?

उत्तर: त्वचा (Skin)

38. प्रश्न: पाणी कोणत्या रासायनिक सूत्राने ओळखले जाते?

उत्तर: H₂O

39.प्रश्न: प्रकाशाचा वेग किती असतो?

उत्तर: 3 लाख किलोमीटर प्रति सेकंद (3,00,000 km/s)

40प्रश्न: सजीवांना उष्णता व प्रकाश कोणत्या ग्रहापासून मिळतो?

उत्तर: सूर्य (Sun)

विज्ञानजगत -3

 प्रश्न:21  कोणत्या वायूला ‘हास्यवायू’ म्हणतात?

उत्तर: नायट्रस ऑक्साईड (N₂O)

प्रश्न22: अम्ल आणि अल्कली ओळखण्यासाठी कोणते संकेतक वापरले जातात?

उत्तर: लिटमस पेपर, फेनॉल्फ्थेलेन

प्रश्न:23 कोणता वायू लोखंड गंजवतो?

उत्तर: ऑक्सिजन (O₂) आणि पाणी (H₂O)

प्रश्न:24 डायनॅमाइटमध्ये कोणता प्रमुख रासायनिक घटक असतो?

उत्तर: नायट्रोग्लिसरीन (Nitroglycerin)

प्रश्न: 25 वनस्पती हिरव्या का दिसतात?

उत्तर: कारण त्यामध्ये क्लोरोफिल (Chlorophyll) असते.

प्रश्न: 26 रक्ताचा रंग लाल का असतो?

उत्तर: कारण त्यात हीमोग्लोबिन (Hemoglobin) असते.

प्रश्न: 27 मानवी शरीरात एकूण कितक्या हाडे असतात?

उत्तर: 206 हाडे

प्रश्न: 28 कोणता अवयव रक्त शुद्ध करतो?

उत्तर: मूत्रपिंड (Kidney)

प्रश्न:  29 सर्वात मोठा अवयव कोणता आहे?

उत्तर: त्वचा (Skin)

प्रश्न:  30 चंद्रावर पहिलं पाऊल ठेवणारा पहिला मानव कोण?

उत्तर: नील आर्मस्ट्राँग (Neil Armstrong)

विज्ञानजगत -2

 11  प्रश्न: कोणत्या वायूशिवाय मानव जगू शकत नाही?

उत्तर: प्राणवायू (Oxygen)

12' प्रश्न: इलेक्ट्रॉनचा शोध कोणी लावला?

उत्तर: जे. जे. थॉमसन (J. J. Thomson)

13 प्रश्न: पाण्याचे रासायनिक सूत्र काय आहे?

उत्तर: H₂O

14. प्रश्न: सर्वात वेगवान प्राणी कोणता आहे?

उत्तर: चीता (Cheetah)

16  न्यूटनच्या गतीचे तिसरे नियम काय सांगतो?

उत्तर: प्रत्येक क्रियेस समदृढ व विपरीत प्रतिक्रिया असते.

17 ध्वनीचा वेग   हवेपेक्षा पाण्यात जास्त का असतो?उ

उत्तर: कारण पाणी हवेपेक्षा अधिक द्रव्यमान आणि घट्ट असते.

18 प्रश्नृ: किरणोत्सर्ग (Radiation) शोधणारे शास्त्रज्ञ कोण?

उत्तर: हेन्री बेक्करल (Henri Becquerel)

19 : प्रश्न  किलोमध्ये किती ग्रॅम असतात?

उत्तर: 1000 ग्रॅम                  

 20 प्रश्न  सोन्याचे रासायनिक चिन्ह काय आहे?  

उत्तर: Au